Het Roemeense totalitaire turnregime

De Nederlandse turnwereld is in rep en roer. In de afgelopen weken is duidelijk geworden dat coaches zich jarenlang hebben misdragen tegenover jonge turnsters. De turnbond kon niet anders dan het topsportprogramma van de vrouwenploeg stil leggen. Nu is de grote vraag: hoe moet het verder?

Een van de coaches, Gerrit Beltman, heeft verklaard dat zijn wangedrag voortkwam uit de wens om de succesvolle Oost-Europese turnmethodes te kopiëren. Als Oost-Europadeskundige deed ik bij het VPRO-radioprogramma OVT uit de doeken waar die methodes precies vandaan komen en hoe het komt dat die wereldwijd geïmiteerd zijn:

Het echtpaar Karolyi speelt de hoofdrol. Wie nog meer over de gevreesde Bela en Martha wil weten kan terecht bij de schokkende Netflix-documentaire Athlete A of de briljante ESPN-podcast Heavy Medals.

Zondagochtend OVT-ochtend

Vanochtend was ik in alle vroegte op pad om aanwezig te zijn in de studio in Hilversum voor een uitzending van het VPRO-radioprogramma OVT. Een must op de zondagochtend voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis. Als luisteraar kun je echter lekker blijven liggen, terwijl je als studiogast vroeg uit de veren moet.

Vandaag vertelde ik over de Olympische Spelen in 1940: de ‘Spookspelen’ in Tokio die uiteindelijk niet doorgingen. Niet zozeer vanwege de Tweede Wereldoorlog, maar vanwege de Japanse invasie van China. Beluister het fragment van OVT op NPO Radio 1:

Wie nog meer wil weten, bijvoorbeeld over het speciale vliegtuig dat Adolf Hitler liet ontwerpen om de Olympische vlam naar Tokio te vervoeren, kan terecht bij Historisch Nieuwsblad.

Erdogans dromen

Vandaag zijn duizenden moslims op komen dagen voor het vrijdaggebed in de Hagia Sophia in de Turkse metropolis Istanboel. Ook president Erdogan was van de partij. Hij spreekt van ‘een jeugddroom die realiteit geworden is.’ 86 jaar lang was dit gebedshuis een museum. Maar na een jarenlange rechtszaak kunnen moslims hier opnieuw bidden. Omdat het een belangrijke trekpleister is, mogen toeristen de plek blijven bezoeken. Maar dat maakt de beslissing van de Turkse regering niet minder omstreden. Uit vele hoeken komt er kritiek.

De Hagia Sophia was eeuwenlang de grootse christelijke kerk ter wereld, maar werd na de val van Constantinopel in 1453 door de Ottomanen omgevormd tot moskee. De Turkse Vader des Vaderlands Atatürk wijzigde op zijn beurt in 1934 de status van moskee naar museum als ‘geschenk aan de wereld’. Het terugdraaien is een belangrijke symbolische daad. Die dient niet alleen om Erdogans religieuze achterban tevreden te stellen, maar past ook past binnen zijn huidige neo-Ottomaanse droom om Turkije tot (islamitische) grootmacht te maken.

Niet voor niets vindt de inhuldiging plaats op 24 juli, de verjaardag van het Verdrag van Lausanne, dat in 1923 de grenzen van het huidige Turkije vastlegde en de rechten van de christelijke en andere minderheden stipuleerde. Erdogan gaf al vaker aan dat dit verdrag in zijn ogen voorbijgestreefd is. Wie meer over Erdogans dromen wil weten, kan terecht in De rafelranden van Europa.

De Spookspelen van 1940

Op 24 juli zouden de Olympische Spelen van start gaan in Tokio, maar daar stak het coronavirus een stokje voor. Het is niet de eerste keer dat internationale ontwikkelingen roet in het eten gooien voor Tokio. De 12e Olympische Spelen van de moderne tijd zouden in 1940 ook daar gehouden worden, maar het Japanse sprookje van de eerste Spelen in een niet-Westerse metropool ging uiteindelijk niet door.

De Japanners hadden grote plannen met de Spelen, maar misschien nog wel grotere plannen met het Japanse Keizerlijke Leger in China. Om de oorlog met de Chinezen te winnen moesten alle beschikbare mensen en middelen worden ingezet. Het Japanse Olympisch Comité moest de opdracht teruggeven aan het Internationaal Olympisch Comité. Voor Historisch Nieuwsblad schreef ik een artikel over ‘de Spookspelen’ van 1940.

Wie liever luistert dan leest, kan voor een – zij het zeer beknopte – samenvatting terecht bij OVT.

Poetins voorgangers

Vladimir Poetin mag en zal natuurlijk niet ontbreken in How to lie with history. Zo gaf hij onlangs nog een college geschiedenis in het conservatieve Amerikaanse tijdschrift The National Interest, waarin hij een op z’n zachtst gezegd interessante visie te berde bracht.

Door een grondwetswijziging kan Vladimir Poetin tot 2036 aan de macht blijven in Rusland. Hij kan daarmee Jozef Stalin passeren als langstzittende Russische leider. Poetin past in een eeuwenoude traditie van Russische autocraten en kan illustere voorgangers als Ivan IV de Verschrikkelijke en Peter I de Grote tot zijn voorbeelden rekenen. Lees meer over Poetins voorgangers in Historisch Nieuwsblad of De rafelranden van Europa.

Het Verenigd Koninkrijk verenigd

De film Braveheart (1995) gaat over de Schotse held William Wallace, die in de 13e eeuw de Schotse clans probeerde te verenigen tegen de Engelse overheersing. Dat was slechts een episode in de eeuwenlange strijd tussen de Engelsen en de Schotten. Pas in 1707 gaven de Schotten met de Acts of Union hun onafhankelijkheid op. Engeland en Schotland vormden een unie: het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië.

Maar ook dat is slechts een episode in een eeuwenlange geschiedenis. En die is nog niet ten einde. Voor Geschiedenis Magazine schreef ik een artikel over het hoe en waarom van het Verenigd Koninkrijk. Wie daar nog meer over wil weten, kan natuurlijk ook terecht in De nieuwe rafelrand van Europa – De eeuwenlange voorgeschiedenis van Brexit en Trump.

How to lie with history

Gezinsuitbreiding! De rafelranden van Europa, De spoken van Visegrád en De nieuwe rafelrand van Europa krijgen gezelschap. Zoals ik laatst al in de BNR Perestrojkast verklapte, werk ik onder de titel How to lie with history aan een vierde boek dat zoals het er nu naar uitziet in 2021 bij uitgeverij Unieboek | Het Spectrum zal verschijnen. Een boek voor iedere politicus of potentaat die wil weten hoe hij zijn voordeel kan doen met geschiedenis. Goedschiks, maar – zoals de titel al verraadt – vooral kwaadschiks.

Spaanse griep op herhaling

Eerder schreef ik voor Clingendael Spectator over de wereld ná de Spaanse griep en wat we daarvan kunnen leren voor de wereld ná het coronavirus. Dat virus mag nu in Nederland op zijn retour zijn, maar desondanks of wellicht daarom blijven de gevolgen van pandemieën in het verleden fascineren.

Voor het geschiedenisprogramma Drenthe Toen van RTV Drenthe sprak ik met presentatrice Sophie Timmer over de gevolgen van de Spaanse griep in de wereld, Nederland en Drenthe:

Op verzoek van Historici.nl focuste ik op het handelen van de politiek leiders ten tijde van de Spaanse griep en poneer ik de stelling dat het laten prevaleren van politieke belangen de pandemie in de hand werkten.

Orbán, Trianon en pálinka

Na alle aandacht voor de herdenking van 100 jaar Trianon in Hongarije is hier dan de nabeschouwing. In de BNR Perestrojkast – de enige echte podcast van BNR over Midden- en Oost-Europa – sprak ik met kameraden Geert Jan Hahn en Floris Akkerman uitgebreid over de krasse uitspraken van de Hongaarse premier Viktor Orbán (iets met verkrachting), zijn beweegredenen daarvoor, en de reactie in de buurlanden op alle Hongaarse retoriek. En we hadden ook nog tijd over voor voetbal en pálinka.

Wie liever leest dan luistert, kan ook terecht in het Nederlands Dagblad, dat mij ook vroeg om mijn licht te laten schijnen over de nationaal beleefde weemoed in Hongarije waar Orbán en de zijnen politieke munt uit weten te slaan.

100 jaar Verdrag van Trianon

Bron: TAMAS WACHSLER/FLICKR

Op 4 juni viert het Verdrag van Trianon zijn honderdste verjaardag. Het is een van de vijf vredesverdragen die de overwinnaars na de Eerste Wereldoorlog sloten met de verliezers. Het is het minder bekende broertje van het Verdrag van Versailles met Duitsland. Of, zoals veel Hongaren – inclusief premier Viktor Orbán – ook vandaag de dag nog zeggen, het dictaat dat Hongarije op 4 juni 1920 ten onrechte kreeg opgelegd.

Het jaar 2020 is door de Hongaarse regering bestempeld tot het Jaar van Nationale Eenheid. Tot de coronacrisis roet in het eten gooide, was het de bedoeling om op 4 juni met veel fanfare een nieuw herdenkingsmonument te onthullen. Pal tegenover het kolossale neogotische parlementsgebouw in Boedapest is een 100 meter lange helling uitgegraven met muren van zwart graniet. Daarin zijn alle namen van de bijna 13.000 gemeenten die vóór het Verdrag van Trianon bij ‘Groot-Hongarije’ hoorden uitgebeiteld. De helling eindigt bij een gebroken blok graniet waar een eeuwige vlam brandt.

Wie wil weten waarom de Hongaarse regering zo’n groot nummer maakt van een 100 jaar oud verdrag kan terecht in De spoken van Visegrád of bij het artikel dat ik in 2018 schreef voor Clingendael Spectator. Dan wordt ook meteen duidelijk waarom buurlanden zo boos waren over deze Facebook-post van Viktor Orbán.

En wie liever luistert dan leest, kan voor een korte samenvatting terecht bij het VPRO-radioprogramma OVT op Radio 1: