Ivan de Verschrikkelijke

 

IvanGM

Tsaar Ivan IV uit de Russische Rurik-dynastie is beter bekend als Ivan de Verschrikkelijke. Een naam die tot de verbeelding spreekt. Hij geldt in het westen als uiterst wreed, maar in Rusland heeft men een heel ander beeld van Ivan Groznyi. De naam alleen al: ‘Groznyi’ heeft in het Russisch een positievere bijklank als de
Gevreesde of de Ontzagwekkende.

Ruim tweederde van de Russen is ervan overtuigd dat zijn rol in de Russische geschiedenis belangrijk en positief is. Ook president Vladimir Poetin, die geen mogelijkheid onbenut laat om de Russische identiteit en de nationale trots te benadrukken, enthousiast is over Ivan IV als grondlegger van het moderne Rusland en diens wreedheden relativeert.

Voor Geschiedenis Magazine probeer ik daarom een antwoord te geven op de vraag: ‘Ivan de Verschrikkelijke, wrede tiran of groot staatsman?’. Nu in de winkel!

Liever een sterke man

Bolsonaro

Sinds een jaar is Jair Bolsonaro, een uitgesproken rechtse oud-officier, president van Brazilië. Hij steekt de nostalgische gevoelens die hij koestert voor de tijd dat zijn land werd geregeerd door een militaire junta niet onder stoelen of banken. 

Bolsonaro gaat voorbij aan het feit dat de junta Brazilië tussen 1964 en 1985 in een ijzeren greep hield. Honderden critici van het regime werden gedood of verdwenen spoorloos. Duizenden Brazilianen werden opgesloten en gemarteld. Sterker nog: de president noemt een van de meest beruchte beulen een held.

Voor Historisch Nieuwsblad schreef ik een artikel over een periode waarmee Brazilië nooit in het reine is gekomen. Slechts een derde van de Brazilianen koestert warme gevoelens voor de democratie. Daar speelt Bolsonaro handig op in. Zijn belofte om als sterke man een einde te maken aan woekerende corruptie en ongebreidelde criminaliteit leverde hem het presidentschap op.

The Afghanistan Papers

Afghanistan

‘Een oorlog begonnen zonder verstandig doel, uitgevoerd met een vreemde mengeling van onbezonnenheid en terughoudendheid, en beëindigd na veel lijden en rampspoed. Dat alles zonder veel eer. Noch voor de regering die aanstuurde op de oorlog, noch voor het grote aantal militairen dat de oorlog voerde. Deze oorlog heeft in politiek en miltiair opzicht niets opgeleverd.’

Dat schreef de Britse dominee Georg Gleig in 1843. Hij was een van de weinige overlevenden van het eerste westerse militaire avontuur in Afghanistan, de eerste Anglo-Afghaanse Oorlog. Ik moest er aan denken toen ik in The Washington Post las over ‘The Afghanistan Papers‘, 2.000 pagina’s aan verzameling vertrouwelijke interviews met 428 direct betrokkenen, die aangeven dat de in 2001 door de Amerikanen zonder duidelijke strategie begonnen oorlog in Afghanistan niet te winnen was.

De geschiedenis herhaalt zich niet, maar wie wil weten hoe het de Britten in de negentiende eeuw verging, kan terecht bij het artikel dat ik in 2013 schreef voor Geschiedenis Magazine.

Onbekende opstand

SNP

Nederland viert 75 jaar bevrijding. In Slowakije heeft men dit jaar uitgebreid de
Nationale Opstand van 1944 herdacht. Twee maanden lang – van 29 augustus 1944 tot 28 oktober 1944 – vocht een deel van het Slowaakse leger tegen de Duitse Wehrmacht, die het autoritaire en volop met de nazi’s collaborerende regime van Vodca (leider) Jozef Tiso verdedigde.

Waar de Opstand van Warschau in het westen van Europa nog wel enige bekendheid geniet, is de grootschaligere en vrijwel gelijktijdige opstand in Slowakije een grote onbekende. Voor Geschiedenis Magazine schreef ik een artikel over de opstand die een cruciale rol speelt in hedendaagse Slowaakse geschiedenisboeken, omdat deze de breuk belichaamt tussen de eerste – ook wel als klerikaal-fascistische betitelde – Slowaakse Republiek van Tiso en de huidige. Wie nog meer wil weten, kan natuurlijk ook terecht in De spoken van Visegrád.

Hersendood

MacroNAVO

De Franse president Emmanuel Macron heeft de knuppel in het hoenderhok gegooid. In een interview in het Britse magazine The Economist heeft hij de NAVO ‘hersendood’ genoemd vanwege een gebrek aan Amerikaanse leiderschap. Het werd hem door de andere NAVO-bondgenoten niet in dank afgenomen. Zo haastte de Duitse bondskanselier Angela Merkel zich om te zeggen dat de Verenigde Staten onmisbaar zijn voor de Europese veiligheid.

En dat klopt. Maar Macron heeft wel een punt als hij constateert dat de Verenigde Staten ‘ons de rug toekoeren’. Hij wijst op recente beslissingen van de Amerikaanse president Donald Trump, zoals de terugtrekking van Amerikaanse militairen uit Noord-Syrië. In De nieuwe rafelrand van Europa moet ik constateren dat Trump echter niet zozeer de ziekte als wel een symptoom is. Kijkend naar de Amerikaanse betrokkenheid bij Europa op de lange termijn is te zien dat die helemaal geen vanzelfsprekendheid is. Niet in het verleden en waarschijnlijk ook niet in de toekomst.

Het is daarom voor Europa zaak om meer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen veiligheid. Zeker op langere termijn lijkt dat absoluut noodzakelijk. Ondanks de discussie over Macrons uitspraken zijn zowel Macron als Merkel het daar gelukkig wel over eens. Er zal echter ongetwijfeld nog aardig wat water door de Rijn stromen voordat de Europese Unie zover is.

Bewegend beeld

Parmando

Een tijdje geleden reisde ik op een druilerige vrijdagmiddag naar Utrecht voor de opnamen van een interview voor cultuurzender Parmando 24Culture. Het werd een diepgravend gesprek met interviewer Jaap van Stralen naar aanleiding van De nieuwe rafelrand van Europa.

Boris Johnson, Donald Trump, Hendrik VIII en Winston Churchill: ze passeerden allemaal de revue. En omdat De nieuwe rafelrand van Europa een vervolg is op De rafelranden van Europa waren er ook nog mooie bijrollen weggelegd voor Vladimir Poetin en de Poolse loodgieter. Kijk het gesprek terug op Parmando 24Culture.

Mijn kop in de krant – Deel 3

DHC_Ivo

Onlangs had ik in het immer sfeervolle Bierspeciaal Café De Paas een uiterst prettig gesprek met Thijs Kramer van het onvolprezen Haagse weekblad Den Haag Centraal naar aanleiding van mijn boek De nieuwe rafelrand van Europa. Onze conversatie liep van Boris Johnson via Donald Trump naar Vladimir Poetin en alles wat er tussenin zat. Het resultaat is een twee pagina’s tellend interview dat je hier kunt teruglezen.

Erdogans Syrische ambities

ErdoganNoordSyrie

Internationale media speculeren volop over de gevolgen van de Amerikaanse terugtrekking uit Noord-Syrië. Zoals de Turkse president Erdogan eind september ook al tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties uiteenzette, wil hij graag een ‘veiligheidszone’ creëren in Noord-Syrië. Die moet niet alleen onderdak bieden aan 2 miljoen Syrische vluchtelingen die nu nog in Turkije verblijven, maar dient tegelijkertijd als buffer tegen Koerdische milities. Waarom? Voor een antwoord op die vraag moeten we 100 jaar terug in de tijd. Voor Atlantisch Perspectief schreef ik eerder al een analyse over een lang gekoesterde wens.

Zij/Hij

Rabotnitsa

Honderd jaar nadat Nederlandse vrouwen actief kiesrecht verkregen staat de Maand van de Geschiedenis in 2019 in het teken van het thema ‘Zij/Hij’. Voor het themanummer van Historisch Nieuwsblad schreef ik een artikel over emancipatie in de beginjaren van de Sovjet-Unie, ook ongeveer honderd jaar geleden.

Want met communistisch Rusland was veel mis – maar niet als het ging om vrouwenrechten. Vriend en vijand roemden de rechten van de Sovjetvrouw. Zo had de Communistische Partij in de eerste jaren na de revolutie een vrouwenafdeling, de Zjenotdel.  De praktijk was echter vaak weerbarstig en de Zjenotdel was geen lang leven beschoren. Hoogste tijd voor de vraag: hoe geëmancipeerd was de Sovjetvrouw nu echt?

Gesnapt!

Elsevier_bureau_MP

Dit weekend bladerde ik in de boekhandel gedachteloos door de jongste editie van weekblad Elsevier – een artikel over groen beleggen had mijn aandacht getrokken – toen mijn oog viel op een foto van een overleg van minister-president Mark Rutte en zijn adviseurs in het Torentje. Toen ik zag wat er rechts op zijn bureau onder handbereik lag, krulde zich een grote glimlach om mijn lippen (ook al wist ik al dat hij een exemplaar in zijn bezit heeft).

Dat gebeurde ook toen ik een pakketje kreeg overhandigd met daarin de presentexemplaren van de achtste(!) druk van De rafelranden van EuropaNu maar hopen dat al die mensen ook het vervolg De nieuwe rafelrand van Europa gaan lezen om ook te weten hoe het zit met de lange aanloop naar Boris Johnson en Donald Trump!