Het oordeel over de macht

Nadat Jeroen van der Kris De macht van het verleden vorige maand in NRC al bekroonde met vier ballen, zijn er inmiddels nog drie mooie recensies van het boek gepubliceerd. ‘Dit boek leert dat misbruik van het verleden altijd op de loer ligt en dat we er daarom zorgvuldig mee moeten omgaan’, concludeert Marie Verheij in het Reformatorisch Dagblad.

Herman Veenhof kiest voor de kop ‘Niets zo onvoorspelbaar als geschiedenis’ boven een uitgebreide beschouwing in het Nederlands Dagblad. Henk Slechte volgt in Geschiedenis Magazine dezelfde route en besluit dat De macht van het verleden ‘de internationale politiek een boeiende extra dimensie geeft en de boekwinkel uit mag vliegen’. Met dat laatste ben ik het natuurlijk roerend eens!

Misschien nog mooier is dat dé vakvereniging voor geschiedenisdocenten VGN De macht van het verleden heeft genomineerd voor de Kleio Klasseprijs 2023. Dat is een prijs voor boeken die ‘onmisbaar zijn voor het geschiedenisonderwijs in de klas’. Een enorme eer! En onderwijs speelt een cruciale rol in het ontmantelen van geschiedenis als politiek wapen. Dat is in het belang van de toekomst! Dus: stem hier op De macht van het verleden.

January triple bill

Het is inmiddels vaker voorgekomen dat er tegelijkertijd artikelen van mijn hand in Historisch Nieuwsblad en Geschiedenis Magazine zijn verschenen. Maar deze maand is het de eerste keer dat het er drie zijn!

Historisch Nieuwsblad brengt een artikel over het Bloedbad van Katyn, de massamoord in 1940 door de toenmalige Russische staatsveiligheidsdienst NKVD op 22.000 krijgsgevangen Poolse officieren. Het is een kwestie waar de Poolse regering nog steeds opheldering over eist. Maar de Russische president Poetin volgt de oude Sovjetlijn en zwijgt het bloedbad liever dood. Het is één van de vele Poolse historische grieven tegen Rusland en daarmee een van de redenen waarom de Polen nu de voornaamste pleitbezorgers zijn van militaire steun aan Oekraïne.

Geschiedenis Magazine zet de schijnwerper op acht vergeten maanden in de Russische geschiedenis: de tijd tussen de Februarirevolutie en de Oktoberrevolutie, waarin de Voorlopige Regering onder aanvoering van Aleksandr Kerenski probeerde het land om te vormen tot een modern democratisch land. Maar door zijn miskleunen droeg hij er aan bij dat Lenins bolsjewieken de macht grepen.

En onder de titel ‘Touwtrekken om Taiwan’ gaan we met zevenmijlslaarzen door de geschiedenis van Taiwan om een antwoord te vinden op de vraag waarom China het eiland voor de kust niet los kan laten. De wortels van dit conflict reiken tot ver in het verleden en ook de Nederlandse VOC speelt een rol.

De mythe van Soledar

Het werd door de Russen verkocht als een strategische meesterzet: de verovering van de zoutmijn van Soledar. Vooral de baas van het Wagner-huurlingenleger, Jevgeni Prigozjin maakte er een enorm nummer van. Zijn mannen hadden een onneembaar geachte vesting veroverd op het Oekraïense leger, een kilometerslang netwerk van ondergrondse steden waar bovendien miljoenen wapens uit de Sovjettijd lagen opgeslagen. Het had heel veel mensenlevens gekost, maar de Russen konden de mijn nu in gebruik nemen als logistieke hub voor nieuwe offensieven in de Donbas, veilig voor de Oekraïense raketartillerie.

Maar klopt dit allemaal wel? Heeft de zoutmijn van Soledar strategisch nut? En hoe zit het met de enorme wapenvoorraad die er zou liggen? Ik dook in de geschiedenis voor het VPRO-radioprogramma OVT op NPO Radio 1:

Spoiler-alert: het is vooral een opgeklopte propagandastunt van Prigozjin. Soledar is van strategisch nut in de oorlog, maar niet noodzakelijkerwijs vanwege de zoutmijnen. Wie die met eigen ogen wil zien, kan overigens terecht bij deze virtuele tour.

De macht on tour

Op maandag 9 januari was de kick-off van een tour door Nederland om De macht van het verleden in de schijnwerpers te zetten. Ik was samen met Lotte Jensen te gast bij Radboud Reflects van de Radboud Universiteit Nijmegen om te spreken over geschiedenis als wapen. Het werd een bijzondere avond in LUX Nijmegen.

Samen met het publiek gingen we op zoek naar het antwoord op belangwekkende vragen over de geschiedenis. Waarom is de geschiedenis het fundament van onze nationale identiteit? En hoe werkt dat? Hoe spelen politici en potentaten als Vladimir Poetin, Xi Jinping en Donald Trump daar slim op in? En welke rol spelen historici eigenlijk?

Benieuwd geworden naar de antwoorden? Kijk dan in de agenda waar ik de komende maanden op de planken sta. Of neem contact op zodat we een extra stop aan de tour kunnen toevoegen. Of kijk de avond bij Radboud Reflects terug op YouTube:

Yay! Vier ballen in NRC!

Iedere auteur zit altijd nagelbijtend te wachten op de recensies van het nieuwe boek. Wordt het neergesabeld of opgehemeld? Jeroen van der Kris schreef in NRC een lovende recensie van De macht van het verleden. Het oordeel? Vier ballen! Dat zorgt voor een glimlach van oor tot oor.

De door Van der Kris aangehaalde frappante geschiedenis van Panfilov’s 28 ‘Het is slechts één van vele voorbeelden van hoe autoritaire en populistische leiders de geschiedenis gebruiken voor politiek gewin, zo laat historicus Ivo van de Wijdeven mooi zien in zijn nieuwe boek De macht van het verleden. Hoe doen zij dat, vroeg hij zich af, en waarom werkt het zo goed?’ Lees het allemaal in De macht van het verleden!

Live mijn verhaal aanhoren? Kijk dan in de agenda waar dat kan. En wie niet kan wachten, kan natuurlijk altijd nog terecht bij de podcast van De macht van het verleden, die met 2 maanden gratis lidmaatschap te beluisteren is.

Het echte verhaal van keizerin Sisi

Vorig jaar rond deze tijd stond ik voor een mysterie. Een ouder bericht over de Oostenrijkse keizer Frans Jozef in Hongarije trok ineens heel veel bezoekers. Toen viel het kwartje: het waren kijkers van het eerste seizoen van de populaire serie Sisi op zoek naar meer informatie! Later kregen die gezelschap van kijkers van Die Kaiserin. Met het tweede seizoen van Sisi voor de deur en een tweede seizoen van Die Kaiserin in de maak is het hoog tijd voor het echte verhaal van keizerin Elisabeth van Oostenrijk!

Want dat de mierzoete Sissi-trilogie met Romy Schneider uit de jaren vijftig een te rooskleurig beeld schetst, was bekend. Maar de populaire nieuwe verfilmingen SisiDie Kaiserin en Corsage slaan door naar de andere kant en nemen het ook niet zo nauw met de feiten. En dat terwijl Elisabeths echte levensverhaal al fascinerend is. Zo lachte ze bijvoorbeeld nooit op portretten en verborg ze haar gezicht op foto’s. Waarom? Dat en meer bij Historisch Nieuwsblad!

Liever luisteren? Ga dan naar de aflevering ‘Sisi: de kettingrokende keizerin’ van Alle Geschiedenis Ooit bij Podimo:

De zwarte geschiedenis van de familie Nobel

Op 10 december 2022 is de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt aan de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial, de Belarussische mensenrechtenactivist Ales Bjaljazki en het Oekraïense Center for Civil Liberties. Vertegenwoordigers van de drie organisaties haalden in hun toespraken fel uit naar de Russische president Vladimir Poetin en zijn Belarussische bondgenoot Aleksandr Loekasjenko.

Poetin zal de Nobelprijs voor de Vrede niet snel krijgen, maar hij heeft zijn belangrijkste geopolitieke wapen wel te danken aan de familie Nobel. Die legde namelijk in de negentiende eeuw het fundament van de Russische olie- en gasindustrie. Op NPO Radio 1 vertelde ik bij het VPRO-geschiedenisprogramma OVT meer over de avonturen van de familie Nobel in het Russische Rijk. Daar werd ook een belangrijk deel van het kapitaal voor de Nobelprijsstichting verdiend.

Meer weten over Immanuel, Ludvig, Robert, Alfred, Emil en Emanuel? Lees dan Geschiedenis Magazine. En Poetin? Die is ondertussen bezig om zijn cadeau van de familie Nobel in de vernieling te helpen.

Macht in de spotlights

Bij een nieuw boek horen natuurlijk ook lezingen. Gisteren was ik te gast in het Kulturhus Holten om daar op uitnodiging van Holten College te komen spreken over de geschiedenis van Polen, de eeuwige ruzie met Rusland die daarin besloten ligt en wat dat allemaal betekent voor Polen in de Europese Unie. Het fundament van die lezing werd natuurlijk gevormd door De macht van het verleden, waarin ook een hoofdstuk aan Polen is gewijd.

Ook benieuwd naar mijn verhaal? Kijk dan in de agenda waar ik de komende maanden op de planken sta. Of neem contact op zodat we een extra stop aan de tour kunnen toevoegen. En wie niet kan wachten, kan natuurlijk altijd nog terecht bij de podcast van De macht van het verleden, die met 2 maanden gratis lidmaatschap te beluisteren is.

De complete macht

Es ist vollbracht. Alle afleveringen van de podcast De macht van het verleden staan online! Vladimir Poetin, Xi Jinping, Viktor Orbán, Recep Tayyip Erdogan, Jaroslaw Kaczynski en Jan Peter Balkenende spelen de hoofdrollen, met bijrollen voor Boris Johnson en Thierry Baudet.

Want niet alleen machtige potentaten maken sluw gebruik van het verleden als een wapen zonder weerga. Ook minder getalenteerde politici en wannabe-machthebbers proberen hetzelfde stappenplan te volgen. Luister 2 maanden gratis bij Podimo en leer hoe het werkt!

Als bonus kun je dan ook het audiobook beluisteren. Want wie na de podcast nog meer wil weten en nog dieper in de macht van het verleden wil duiken, kan natuurlijk terecht in het boek. Dat is vanzelfsprekend ook verkrijgbaar op papier in je lokale boekhandel.