Dwarsliggers

Artikel7

Het Europees Parlement heeft ingestemd met het in werking stellen van de artikel-7-procedure vanwege het systematische ondermijnen van de rechtsstaat. Niet geheel verrassend verzet de Hongaarse regering zich met hand en tand. Daarbij wordt geen enkel middel geschuwd.

Niet alleen heeft premier Viktor Orbán aangekondigd naar het Europees Hof van Justitie te stappen om de volgens hem oneerlijk verlopen stemming aan te vechten, maar onder de noemer ‘Laat ze ons het zwijgen niet opleggen’ is ook een mediacampagne opgestart, waarin ook Judith Sargentini, Guy Verhofstadt en – natuurlijk – George Soros het moeten ontgelden.

VPRO Boeken tipt De spoken van Visegrád als ‘helder uiteengezet’ historisch perspectief bij de actuele ontwikkelingen in Hongarije, ofwel: ‘Terug in de tijd om Oost-Europese dwarsliggers van nu te begrijpen’.

Orbáns fascinatie met Trianon

Orban

Deze week stemt het Europese Parlement over het rapport waarin Hongarije-rapporteur Judith Sargentini aanbeveelt een artikel 7-procedure tegen Hongarije te starten wegens ‘systematische schending van de Europese waarden’. Volgens diverse Hongaarse functionarissen bevat het rapport louter ‘een verzameling leugens’ en zij spreken van een ‘heksenjacht’.

Het kritische rapport is daarmee koren op de molen van de Hongaarse regering, want het past precies in het beeld dat die schetst van de Hongaarse geschiedenis: een dapper doch eenzaam christelijk volk, dat altijd onder vuur heeft gelegen van buitenlandse machten. Ook nu nog. Voor Clingendael Spectator schreef ik een artikel over dit beeld van de geschiedenis en de grote rol die ‘de schande van Trianon’ daarin speelt.

Tanks in Praag

Praag1968

Vijftig jaar geleden, in de nacht van 20 op 21 augustus, maakten troepen van het Warschaupact een eind aan de Praagse Lente. Het Tsjecho-Slowaakse experiment met ‘socialisme met een menselijk gezicht’ werd met tanks beëindigd. Eerder dit jaar schreef ik voor Historisch Nieuwsblad een artikel over het hoe en waarom van het Russische optreden.

Natuurlijk staat men in Tsjechië en Slowakije uitgebreid stil bij de gebeurtenissen in 1968. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot. De Tsjechische premier Andrej Babiš werd uitgejoeld tijdens zijn toespraak op de officiële herdenking. President Miloš Zeman weigerde resoluut daarbij aanwezig te zijn. Het is tekenend voor de grote rol die het verleden in Tsjechië nog inneemt in het publieke debat. In De spoken van Visegrád ga ik daar uitgebreid op in.

Vergeten grensconflict

Danevirke_-_Deense_grens_-_slag_bij_Dybbol

Met de terugkeer van grenscontroles in Europa leeft ook het nationale verlangen naar het herwinnen van ooit verloren gebied aan de andere kant van die grens weer op. Irredentisme lijkt weer terug in de mode. Een bekend voorbeeld is de Hongaarse premier Viktor Orbán. Met bombastische toespraken werpt hij zich op als verdediger van Hongaren die als gevolg van het in 1920 gesloten Verdrag van Trianon in de buurlanden Slowakije, Roemenië en Kroatië wonen.

Maar ook in het vredelievende Denemarken gaan stemmen op om het in 1864 verloren Sleeswijk weer los te weken van grote buur Duitsland. Voor het zomernummer van Geschiedenis Magazine schreef ik een artikel over de historische achtergrond van dit verlangen.

Terug in Nederland

Transmongolian

Na een reis van meer dan 7.000 km door Rusland en Mongolië ben ik weer terug in Nederland. Het was weer een inspirerende reis, die heel veel gesprekken en indrukken heeft opgeleverd. Ik zit vol nieuwe ideeën en inzichten die ik de komende tijd vorm wil gaan geven. Watch this space!

Bij terugkomst in Nederland lagen er twee mooie recensies van De spoken van Visegrád op me te wachten. André Horlings schreef voor Historiek een uitgebreide beschouwing, waarin hij onder meer stelt dat ‘Van de Wijdeven duidelijk maakt dat ‘de spoken van Visegrád’, de angst voor onheil door de boze buitenwereld, in Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije nog steeds springlevend zijn. Hij verwacht dat de geschiedenis en de daaruit voortvloeiende nationalistische sentimenten in Centraal-Europa ook in de nabije toekomst een grote rol blijven spelen’.

Dick van der Veer concludeert op Hebban dat ‘Van de Wijdeven een weerbarstige complexe materie glashelder maakt. De dwarsverbanden die hij legt, bevorderen het begrip in ruime mate. (…) Menig attente lezer zal het “Oh zit dat zo” bij zichzelf vaststellen’. Fijn om te lezen!

 

Burenruzie op de Balkan

Makedonium

In het dorp Kruševo in het zuidwesten van Macedonië staat het kenmerkende Makedonium. Het in 1974 gebouwde monument herinnert aan de Ilinden-opstand in 1903. In augustus van dat jaar hielden opstandelingen in de piepkleine Republiek Kruševo tien dagen stand tegen de Ottomaanse autoriteiten. Ieder jaar op 2 augustus wordt de opstand herdacht als één van de twee sleutelmomenten in de geschiedenis van het sinds 1991 onafhankelijke Macedonië.

De aanvoerders van de Ilinden-opstand zijn nationale helden. Alleen… dat zijn ze ook in buurland Bulgarije. Pas heel recent legden beide landen een hoog oplopende burenruzie over hun gedeelde geschiedenis bij. Voor Geschiedenis Magazine schreef ik een artikel over deze netelige kwestie – een van de vele op de Balkan – en hoe hij werd opgelost.

Kijkje in de keuken

Interne Keuken

Afgelopen zaterdag was ik te gast bij radiomakers Koen Fillet en Sven Speybrouck in het Belgische Radio 1-programma Interne Keuken voor een gesprek over De spoken van Visegrád. Onder het genot van heerlijke slasoep en paella namen de presentatoren uitgebreid de tijd om het boek door te nemen. Hieronder is het onderhoudende gesprek terug te luisteren.