Erfgenaam van de Sovjet-Unie

In 2005 noemde Poetin het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ‘de grootste geopolitieke ramp van de twintigste eeuw’. Het is een van de beweegredenen voor zijn verwoestende oorlog in Oekraïne.

Maar Poetin was niet de enige en ook niet de eerste die het uiteenvallen van de Sovjet-Unie betreurde. De Belarussische dictator Aleksandr Loekasjenko ziet zijn land het liefst als een soort Sovjetrepubliek. Terwijl de oppositie zich juist aan de periode daarvoor spiegelt. Het tekent de woelige geschiedenis van Belarus, dat geen heldere identiteit heeft. Voor Historisch Nieuwsblad dook in in het Belarussische verleden.

En Loekasjenko? Hij is inmiddels overvleugeld door Vladimir Poetin, die hem in zijn zak heeft. Maar de huidige Russische president heeft duidelijk de kunst afgekeken bij de zelfbenoemde ‘laatste dictator van Europa’.

50 jaar Russisch gas

Energieprijzen domineren het nieuws. Miljoenen Europeanen maken zich grote zorgen over hoge energierekening. De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen heeft in haar jaarlijkse ‘troonrede’ in het Europees Parlement de vinger op de zere plek gelegd: ‘We moeten in heel Europa af van deze afhankelijkheid van Russisch gas.’ Volgens haar is Europa naïef geweest.

Europa is al vijftig jaar afhankelijk van Russisch gas. Midden in de Koude Oorlog besloten de ideologische vijanden in Oost en West samen te werken om elkaars tekorten op te lossen. Daarom kan Poetin nu Europa onder druk zetten door aan de gaskraan te draaien. De grote vraag is natuurlijk waarom niemand zich tijdens de Koude Oorlog zorgen leek te maken over afhankelijkheid van ‘rood’ gas. Voor Historisch Nieuwsblad ging ik op zoek naar het antwoord.

Macht naar de drukker

Klaar! De macht van het verleden wordt op dit moment gedrukt. Hoewel dit mijn vierde boek is en ik dit keer al een sneak preview heb gehad, kan ik toch niet wachten tot ik de definitieve versie in handen heb. Het uiteindelijke omslag is nog nét wat mooier geworden! Nog even geduld, maar op 6 oktober ligt het boek in de boekhandel. Voor wie niet kan wachten is hier alvast een leesfragment.

De Leeuw van Polen

‘Veni, vidi, Deus vicit.’ Ik kwam, ik zag, en God overwon. Met deze parafrase van Julius Caesar begon de Poolse koning Jan III Sobieski de brief die hij op 13 september 1683 schreef aan paus Innocentius XI in Rome. De dag ervoor had hij een gezamenlijk Pools-Habsburgs leger naar een overwinning geleid op de gigantische Ottomaanse strijdmacht die al twee maanden lang de stad Wenen belegerde.

Volgens de paus had de Poolse koning niet alleen Wenen, maar heel christelijk Europa gered van dreigende Ottomaanse overheersing. Het Pools-Litouwse Gemenebest kreeg de eretitel Antemurale Christianitas – bolwerk van het christendom – voor de dappere weerstand die het bood tegen de opmars van het islamitische Ottomaanse Rijk.

In de ogen van de huidige conservatief-nationalistische Poolse regering vervult het land die rol nog steeds. Warschau laat daarom geen mogelijkheid onbenut om het belang van zijn grootste overwinning te benadrukken. Maar hoe zat het nu echt met ‘De Leeuw van Polen’? Lees dat in de jongste editie van Historisch Nieuwsblad.

En wie vervolgens nog meer wil weten over de ‘geschiedenispolitiek’ van de Poolse regering, kan vanaf 6 oktober terecht in mijn nieuwe boek De macht van het verleden, waarin een heel hoofdstuk is gewijd aan Polen.

Voorbij de vakantie

De zomervakantie loopt op zijn einde. Het is tijd om weer vooruit te kijken. En dan ligt er veel moois in het verschiet. Op de Balkan heb ik niet stilgezeten. Er werd druk heen en weer gemaild met de uitgeverij in Amsterdam. Het resultaat is dat er inmiddels een – ongecorrigeerde – versie van De macht van het verleden terug is van de drukker. Mooi op tijd voor De Beste Boeken Live op 29 augustus in Utrecht.

En alles ligt op koers voor 6 oktober, de verschijningsdatum. Zo wordt er ook hard gewerkt aan de podcast die het boek zal begeleiden. Wie live mijn blik in het brein van Poetin en andere potentaten wil beluisteren, kan nu alvast contact opnemen met De Schrijverscentrale voor een lezing in het najaar. Of kom tijdens de Maand van de Geschiedenis naar het Geschiedenis Festival in Haarlem!

Vakantievieren in Varosha

Decennialang was dit het beeld van Varosha op het verdeelde eiland Cyprus. Het was verlaten spookstad. De Grieks-Cypriotische inwoners verlieten het vakantieresort na de Turkse invasie van Noord-Cyprus in 1974 en het Turkse leger grendelde de ooit zo populaire toeristische trekpleister hermetisch af. In 1984 oordeelde de VN-Veiligheidsraad dat de stad alleen mag worden bewoond door de oorspronkelijke inwoners.

Maar sinds 2020 heeft het Turkse leger stukje bij beetje delen van het vakantieresort geopend voor het publiek. Tegenwoordig staan er weer strandbedjes en parasols op het parelwitte zand van Varosha. Op de vers geasfalteerde promenade zijn versnaperingen te koop. Turkse media melden trots dat in juni van dit jaar de 500.000 bezoeker werd verwelkomd.

De republiek Cyprus en de internationale gemeenschap hebben de opening van Varosha veroordeeld omdat dit in strijd is met de VN-resolutie uit 1984. De Turks-Cypriotische autoriteiten benadrukken dat ze de vervallen gebouwen van de stad met geen vinger aanraken. Maar wat er nu gebeurt in Varosha is tekenend voor het feit dat een hereniging van het eiland misschien wel verder buiten beeld is geraakt dan ooit.

Niet voor niets heeft Cyprus een twijfelachtige reputatie opgebouwd als ‘diplomatenkerkhof’. Voor het zomernummer van Geschiedenis Magazine schreef ik een artikel over het eiland dat al eeuwenlang een twistappel in de Middellandse Zee is.

Macht op komst

It’s official! Mijn nieuwe boek De macht van het verleden ligt vanaf 6 oktober in de winkel. Daarmee wordt het lange wachten dan toch eindelijk beloond. Wie nu al meer wil weten, kan terecht in de Najaarsaanbieding 2022 van Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum. Voorbestellen kan natuurlijk ook.

Daarin is inderdaad ook te lezen dat er een podcast komt bij het boek. En dat ik op 15 oktober in Haarlem zal spreken op het Geschiedenis Festival van Historisch Nieuwsblad. Het wordt een heel mooi najaar met interessante projecten en lezingen! Ook geïnteresseerd in mijn verhaal over geschiedenis als wapen? Neem dan contact op.

June double bill

Het is inmiddels een paar keer voorgekomen dat er tegelijkertijd artikelen van mijn hand in Geschiedenis Magazine en Historisch Nieuwsblad zijn verschenen. Maar deze maand is het voor het eerst dat er twee artikelen van mijn hand in één uitgave staan. Voor het juninummer van Geschiedenis Magazine schreef ik een verhaal over de moord op de Duitse politicus Walther Rathenau in 1922 en een stuk over de betekenis van ‘Vidovdan’ in Servië.

Dat laatste artikel laat zien hoe de Slag op het Merelveld in het huidige Kosovo in 1389 sinds de negentiende eeuw sluw door Servische nationalisten wordt gebruikt. De voor oorlogsmisdaden vervolgde president Slobodan Milosevic baseerde er zijn politieke carrière op en ook de huidige president Aleksander Vucic slaat er politieke munt. Het is daarmee een mooie sneak preview van mijn nieuwe boek De macht van het verleden, dat op 6 oktober verschijnt.

De comeback van Ivan de Verschrikkelijke

Het is altijd weer een eer als een verhaal het tot coverstory schopt. Maar ja, de eerste Russische tsaar Ivan de Verschrikkelijke spreekt natuurlijk ook tot de verbeelding. Volgens zijn verre navolger Vladimir Poetin te veel: ‘Westerse kroniekschrijvers’ hebben Ivan bewust afgeschilderd als een sadistische tiran om de aandacht af te leiden van religieuze vervolging in Europa en ‘monsterlijke mensenrechtenschendingen’ in nieuwe koloniën. Daarmee is deze lastercampagne volgens het Kremlin het vroegste voorbeeld van nog steeds alomtegenwoordige ‘russofobie’.

Voor de jongste editie van Historisch Nieuwsblad beschreef ik hoe Poetin – en Stalin overigens ook – dan wel denken over Ivan de Verschrikkelijke. Het artikel borduurt voort op een eerder overzicht van de vijf grote voorbeelden van Vladimir Poetin. Wie nog meer wil weten over de wijze waarop het Kremlin de Russische geschiedenis gebruikt, kan in oktober terecht in mijn nieuwe boek De macht van het verleden.

Gemor in het Russische leger

In het Russische leger klinkt gemor over de legerleiding. Van hoog tot laag, in alle rangen klinkt kritiek. Die van oud-kolonel Michail Chodarjonok was zelfs te horen op de Russische staatstelevisie. ‘Onze situatie gaat de komende tijd een stuk slechter worden’, sprak hij, voordat hij werd teruggefloten. Op internet circuleren mondjesmaat berichten van gefrustreerde militairen en boze nationalistische bloggers.

In 1825 verzetten jonge Russische officieren zich tegen tsaar Nicolaas I. Ze eisten een grondwet en hervormingen, maar hun eisen werden beantwoord met kanonskogels. Lees bij Historisch Nieuwsblad hoe de Decembristenopstand uitliep op een mislukking. De militairen bereikten het tegenovergestelde van wat ze voor ogen hadden: Rusland veranderde in een politiestaat met een groot wantrouwen voor het buitenland.

Poetin lijkt het handboek van tsaar Nicolaas I te volgen. Bij het geschiedenisprogramma OVT van de VPRO ging ik daar dieper op in: