Het juiste moment

orbanlegtuit

Af en toe krijg je iets in je mailbox waarvan je gaat blozen. Vandaag was dat de recensie van De spoken van Visegrád in het nieuwe nummer van Geschiedenis Magazine. Vaste recensent Henk Slechte stelt dat het boek ‘precies op het juiste moment’ komt. Het ‘maakt duidelijk dat en waarom Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije een nostalgisch maar ongefundeerd verlangen hebben naar het onverwerkte interbellum’ en ‘maakt glashelder waarom de ‘spoken’ van Visegrád nu in hoge mate de politiek van deze vier Centraal-Europese landen bepalen en hun kijk op de Europese toekomst vertroebelen’.

Ook Mark Beumer van Kleio-Historia is positief over De spoken van Visegrád. In zijn recensie spreekt hij van een ‘leesbaar en helder geschreven’ werk, dat zich ‘ook leent voor het geschiedenisonderwijs’: ‘Het zou goed zijn delen van dit boek integraal te implementeren en leerlingen zo te laten doordringen van andere verledens alsook het belang van afzonderlijke tijdperken als de Middeleeuwen, die zo ontzettend belangrijk zijn geweest voor culturele identiteitsvorming van talloze landen en Europa’.

Buiten de gebaande paden

Satsuma

De Maand van de Geschiedenis staat dit jaar in het teken van het thema ‘Opstand’. Voor het themanummer van Historisch Nieuwsblad schreef ik een artikel over de Satsuma-opstand.

Na een isolement van eeuwen zocht Japan vanaf 1868 aansluiting bij het Westen. Maar uitgerekend een van de drijvende krachten achter de omwenteling, Saigo Takamori, kon dat niet verkroppen. Met een traditioneel samoeraileger rukte hij vanuit zijn thuisbasis in Satsuma op naar Tokyo.

Takamori delfde uiteindelijk het onderspit in de hierboven afgebeelde slag op de flanken van de berg Shiroyama, maar in het hypermoderne aangeharkte Japan is de man die buiten de gebaande paden trad nog steeds een rolmodel.

Dwarsliggers

Artikel7

Het Europees Parlement heeft ingestemd met het in werking stellen van de artikel-7-procedure vanwege het systematische ondermijnen van de rechtsstaat. Niet geheel verrassend verzet de Hongaarse regering zich met hand en tand. Daarbij wordt geen enkel middel geschuwd.

Niet alleen heeft premier Viktor Orbán aangekondigd naar het Europees Hof van Justitie te stappen om de volgens hem oneerlijk verlopen stemming aan te vechten, maar onder de noemer ‘Laat ze ons het zwijgen niet opleggen’ is ook een mediacampagne opgestart, waarin ook Judith Sargentini, Guy Verhofstadt en – natuurlijk – George Soros het moeten ontgelden.

VPRO Boeken tipt De spoken van Visegrád als ‘helder uiteengezet’ historisch perspectief bij de actuele ontwikkelingen in Hongarije, ofwel: ‘Terug in de tijd om Oost-Europese dwarsliggers van nu te begrijpen’.

Orbáns fascinatie met Trianon

Orban

Deze week stemt het Europese Parlement over het rapport waarin Hongarije-rapporteur Judith Sargentini aanbeveelt een artikel 7-procedure tegen Hongarije te starten wegens ‘systematische schending van de Europese waarden’. Volgens diverse Hongaarse functionarissen bevat het rapport louter ‘een verzameling leugens’ en zij spreken van een ‘heksenjacht’.

Het kritische rapport is daarmee koren op de molen van de Hongaarse regering, want het past precies in het beeld dat die schetst van de Hongaarse geschiedenis: een dapper doch eenzaam christelijk volk, dat altijd onder vuur heeft gelegen van buitenlandse machten. Ook nu nog. Voor Clingendael Spectator schreef ik een artikel over dit beeld van de geschiedenis en de grote rol die ‘de schande van Trianon’ daarin speelt.

Tanks in Praag

Praag1968

Vijftig jaar geleden, in de nacht van 20 op 21 augustus, maakten troepen van het Warschaupact een eind aan de Praagse Lente. Het Tsjecho-Slowaakse experiment met ‘socialisme met een menselijk gezicht’ werd met tanks beëindigd. Eerder dit jaar schreef ik voor Historisch Nieuwsblad een artikel over het hoe en waarom van het Russische optreden.

Natuurlijk staat men in Tsjechië en Slowakije uitgebreid stil bij de gebeurtenissen in 1968. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot. De Tsjechische premier Andrej Babiš werd uitgejoeld tijdens zijn toespraak op de officiële herdenking. President Miloš Zeman weigerde resoluut daarbij aanwezig te zijn. Het is tekenend voor de grote rol die het verleden in Tsjechië nog inneemt in het publieke debat. In De spoken van Visegrád ga ik daar uitgebreid op in.

Vergeten grensconflict

Danevirke_-_Deense_grens_-_slag_bij_Dybbol

Met de terugkeer van grenscontroles in Europa leeft ook het nationale verlangen naar het herwinnen van ooit verloren gebied aan de andere kant van die grens weer op. Irredentisme lijkt weer terug in de mode. Een bekend voorbeeld is de Hongaarse premier Viktor Orbán. Met bombastische toespraken werpt hij zich op als verdediger van Hongaren die als gevolg van het in 1920 gesloten Verdrag van Trianon in de buurlanden Slowakije, Roemenië en Kroatië wonen.

Maar ook in het vredelievende Denemarken gaan stemmen op om het in 1864 verloren Sleeswijk weer los te weken van grote buur Duitsland. Voor het zomernummer van Geschiedenis Magazine schreef ik een artikel over de historische achtergrond van dit verlangen.

Terug in Nederland

Transmongolian

Na een reis van meer dan 7.000 km door Rusland en Mongolië ben ik weer terug in Nederland. Het was weer een inspirerende reis, die heel veel gesprekken en indrukken heeft opgeleverd. Ik zit vol nieuwe ideeën en inzichten die ik de komende tijd vorm wil gaan geven. Watch this space!

Bij terugkomst in Nederland lagen er twee mooie recensies van De spoken van Visegrád op me te wachten. André Horlings schreef voor Historiek een uitgebreide beschouwing, waarin hij onder meer stelt dat ‘Van de Wijdeven duidelijk maakt dat ‘de spoken van Visegrád’, de angst voor onheil door de boze buitenwereld, in Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije nog steeds springlevend zijn. Hij verwacht dat de geschiedenis en de daaruit voortvloeiende nationalistische sentimenten in Centraal-Europa ook in de nabije toekomst een grote rol blijven spelen’.

Dick van der Veer concludeert op Hebban dat ‘Van de Wijdeven een weerbarstige complexe materie glashelder maakt. De dwarsverbanden die hij legt, bevorderen het begrip in ruime mate. (…) Menig attente lezer zal het “Oh zit dat zo” bij zichzelf vaststellen’. Fijn om te lezen!