Krim-Tataren in de verdrukking

De Russische invasie van Oekraïne verloopt niet volgens plan. Maar dat is niet wat Vladimir Poetin wil horen. Al in maart haalde hij hard uit naar binnenlandse critici van zijn beleid. Dat zijn volgens hem geen patriotten, maar ‘tuig en verraders’. De Russische president zinspeelde zelfs openlijk op ‘zuivering van de samenleving’ om zijn land sterker te maken. Het zijn woorden die terug deden denken aan de retoriek van Jozef Stalin.

Poetins voorganger maakte werk van zijn woorden. In de jaren ’30 liet hij een Grote Zuivering doorvoeren, waarbij 1,5 miljoen Sovjetburgers werden geëxecuteerd of wegkwijnden in werkkampen. En tijdens de Tweede Wereldoorlog liet hij onbetrouwbaar geachte niet-Slavische volkeren deporteren uit de grensgebieden naar afgelegen gebieden van de Sovjet-Unie wegens beschuldigingen van ‘massale collaboratie’.

Een van de volkeren die collectief als ‘verraders’ werden aangemerkt waren de Krim-Tataren, een volk dat al eeuwenlang een moeizame relatie hadden met de Russen. In mei 1944 werden mannen, vrouwen, kinderen en ouden van dagen op bevel van Stalin in veewagons gepropt en gedeporteerd van de mediterrane Krim naar het gortdroge Oezbekistan.

Wie de trieste geschiedenis van de Krim-Tataren leest in Historisch Nieuwsblad, zal niet verbaasd zijn dat ze tijdens de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 voorop stonden om de wapens op te nemen tegen het Russische leger. En bij het geschiedenisprogramma OVT van de VPRO ging ik dieper in op de parallellen met het heden:

Meimaand WO2-maand

De maand mei is traditiegetrouw de maand waarin de twee beste geschiedenistijdschriften van Nederland met nummers en specials gewijd aan de Tweede Wereldoorlog komen. Ook ik heb dit jaar weer een bijdrage geleverd in de vorm van twee totaal uiteenlopende artikelen.

Voor Historisch Nieuwsblad schreef ik over een bijzondere reddingsactie in bezet gebied. In 1943 stortten Amerikaanse verpleegsters neer achter vijandelijke linies in Albanië. Het artikel is gegroeid uit een bijzondere foto van opgeluchte verpleegsters met versleten schoenen die ik zag in het oorlogsmuseum in het kasteel van Gjirokastër en het geeft tevens een inkijkje in het ontstaan van de latere dictatuur van Enver Hoxha.

In Geschiedenis Magazine staat een beschouwing van de wijze waarop de huidige Poolse regering de tragische geschiedenis van Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog interpreteert én op opportunistische wijze inzet voor politiek gewin. In die zin is het een sneak preview van een van de hoofdstukken van mijn nieuwe boek De macht van het verleden, dat in oktober van dit jaar tijdens de Maand van de Geschiedenis zal verschijnen.