Nog drie weken totdat Polen naar de stembus gaat. Buitenlandse veiligheid en defensie zijn met een oorlog tussen de twee buurlanden Oekraïne en Rusland een belangrijk thema in de campagne. Zo belangrijk dat de zittende PiS-regering de goodwill die Polen heeft opgebouwd met als toevluchtsoord voor Oekraïense vluchtelingen en als doorvoerhaven én leverancier van wapentuig aan de Oekraïense strijdkrachten op het spel wil zetten.

In een diplomatieke ruzie over graan maakte de Poolse premier Morawiecki bekend dat Polen geen wapens meer zal leveren aan Oekraïne en de eigen krijgsmacht gaat versterken. Maar dat is vooral verkiezingsretoriek. Polen heeft hetgeen het aan wapentuig kon missen al lang geleverd en de reeds geplande wapenleveringen gaan gewoon door. Voor het Algemeen Dagblad en De Morgen gaf ik aan wat hier aan de hand is: een wedstrijdje ‘om ter Poolst’.

Want in Polen heerst over het algemeen grote consensus over de steun aan Oekraïne. Ook over Rusland als grote boeman is er amper discussie. Door te benadrukken dat Polen de komende tijd vooral zijn eigen veiligheid zal versterken, kan PiS zich nu toch van de oppositie afzetten.

Polen sleutelt namelijk al lang aan de eigen krijgsmacht. Wie meer wil weten over de Poolse ambities kan terecht bij Clingendael Spectator of de 194e aflevering luisteren van de BNR Perestrojkast, de enige podcast van Nederland die volledig oog voor het oosten heeft en geeft:

Juryvoorzitter Kathleen Ferrier maakte in het VPRO-radioprogramma OVT de shortlist met vijf genomineerden van de Libris Geschiedenis Prijs 2023 bekend. Ik zat aan de radio gekluisterd en maakte een klein sprongetje van blijdschap toen ik hoorde dat ook De macht van het verleden onderdeel uitmaakt van het illustere vijftal. Ontzettend mooi nieuws!

In gesprek met Trouw zegt Ferrier dat het belang van geschiedenisboeken, van het vertellen over het verleden, vooral duidelijk wordt in De macht van het verleden. ‘Hij laat zien dat we het vertellen van verhalen aan de verkeerde figuren overlaten. Dat is enorm actueel, kijk maar naar Rusland’, aldus de juryvoorzitter.

Het is wel nog even duimen draaien tot de prijsuitreiking tijdens een speciale live-uitzending van OVT op 29 oktober 2023. De Libris Geschiedenis Prijs maakt onderdeel uit van de Maand van de Geschiedenis, net als het Geschiedenis Festival op zaterdag 7 oktober 2023 in de PHIL in Haarlem. Daar worden traditiegetrouw de genomineerden geïnterviewd door historicus Wim Berkelaar en sta ik zelf ook op de planken met een duik in de geschiedenis van Polen.

Volgens militaire experts lijkt het offensief dat het Oekraïense leger in juni lanceerde tegen de Russische invasiemacht eindelijk vruchten af te werpen. Oekraïense soldaten zijn erin geslaagd om de belangrijkste Russische verdedigingswerken in het zuiden te passeren: de Soerovikin-linie, genoemd naar de inmiddels ontslagen commandant.

Een definitieve doorbraak zou de Russische bezettingsmacht in het zuiden van Oekraïne in tweeën kunnen splitsen en de landbrug naar de door Rusland geannexeerde Krim doorbreken. Dat brengt de herovering van de Krim een stapje dichterbij, een belangrijke prijs voor Oekraïne.

Maar de Russische verdedigingswerken zijn een taaie noot om te kraken. Dat was ook 170 jaar geleden het geval. Toen belegerde een gezamenlijke Frans-Britse troepenmacht Sebastopol, de thuisbasis van de Russische Zwarte Zeevloot. Pas na een beleg van 349 dagen bliezen de Russen de aftocht. Een panorama in Sebastopol moet samen met tal van monumenten de herinnering aan het dappere Russische verzet levend houden.

De Franse en de Britten met de verovering van de Krim tsaar Nicolaas I te dwarsbomen. Die presenteerde zich als beschermheer van alle orthodoxe gelovigen en had daarom de ‘heilige missie’ op zich genomen om de Russische invloedssfeer uit te breiden over de Balkan tot Istanbul. Nicolaas’ religieuze missie strookte perfect met zijn imperialistische belangen: achter zijn messiaanse bombast lagen ook een nauwelijks verholen streven naar macht en grote geopolitieke ambities.

Lees bij Historisch Nieuwsblad alles over de Krimoorlog, die later te boek kwam te staan als een zonderling en vooral zinloos intermezzo tussen de napoleontische oorlogen en de Eerste Wereldoorlog. Maar de eerste ‘moderne’ Europese oorlog had op langere termijn grote gevolgen en echoot nog steeds na.