Op de valreep van 2024 twee artikelen in Historisch Nieuwsblad over het wonderjaar 1989, het hoopvolle begin van een tijdperk zonder grenzen. Een welhaast grenzeloos optimisme overspoelde Europa, maar tijden veranderen… Hekwerken en grenscontroles maken een comeback.
In de zomer van 1989 begon het IJzeren Gordijn in Hongarije te rafelen dankzij een klein gebaar tijdens de Koude Oorlog: een picknick in een weide aan de Hongaars-Oostenrijkse grens om een verenigd Europa te promoten. Deze symbolische gebeurtenis leidde in de zomer van 1989 tot de eerste grote exodus uit Oost-Duitsland.
De huidige Hongaarse regering maakt er goede sier mee, maar de ironie wil dat juist Viktor Orbán de afgelopen jaren voorop liep bij het bouwen van nieuwe hekwerken om vluchtelingen tegen te houden. Het ideaal van de Pan-Europese picknick is in Hongarije ver buiten beeld geraakt.
35 jaar geleden kwamen communistische regimes in Europa een voor een ten val. Alleen in Roemenië ging dat gepaard met geweld. Dictator Nicolae Ceausescu hield vol tot het bittere einde. Alles moest wijken voor zijn grootheidswaanzin. Daardoor hadden de Roemenen in december 1989 simpelweg niets meer te verliezen en namen ze wraak op de gehate Conducator.
Nu morren de Roemenen ook en kruisen velen van van hen tijdens de presidentsverkiezingen in het hokje achter de naam Calin Georgescu aan. Deze rechtse populist is een pro-Russische anti-NAVO-politicus en een bewonderaar van de vooroorlogse antisemitische fascistenleider Corneliu Zelea Codreanu en dictator Ion Antonescu. Georgescu gebruikt de macht van het verleden en daar komt vaak weinig goeds van…
Ivo van de Wijdeven 