Sinds de onafhankelijkheid in 1991 speelt de Holodomor – letterlijk ‘dood veroorzaken door honger’ – een hoofdrol in de Oekraïense nationale geschiedenis. Begin jaren ’30 achtte Jozef Stalin alles geoorloofd om het tegendraadse Oekraïne voor eens en voor altijd om te vormen tot voorbeeldige Sovjetrepubliek. Inclusief een door mensenhanden veroorzaakte hongersnood. In de graanschuur van de Sovjet-Unie stierven volgens de beste berekeningen zo’n vier miljoen mensen van de honger.
In 2003 bestempelde het Oekraïense parlement de Holodomor officieel tot genocide. De Europese Unie en 33 VN-lidstaten, waaronder Nederland, erkennen dat. Toch discussiëren historici en juristen nog steeds over de vraag of er sprake was van genocide. Rusland volgt het liefst de officiële Sovjetlezing, waarin er in 1932 en 1933 geen sprake van hongersnood, maar wel van Sovjet-brede tekorten als gevolg van mislukte oogsten door moeizame modernisering, sabotage door koelakken en slechte weersomstandigheden.
De Sovjetlezing is hardnekkig, maar archiefmateriaal maakt duidelijk dat de Holodomor wel degelijk had plaatsgevonden en was veroorzaakt door bewuste onttrekking van de landbouwopbrengst aan de plattelandsbevolking. De regio Noord-Kaukasus, het Wolgabekken en Kazachstan waren ook getroffen door hongersnood, maar Oekraïne was specifiek op de korrel genomen met een combinatie van maatregelen. Lees in Historisch Nieuwsblad hoe het zat.
Waar Rusland de Holodomor onder het tapijt wil vegen, benadrukt Oekraïne juist het leed van de Oekraïners. Het verleden is ook een slagveld in Poetins oorlog. Wie meer wil weten over deze ‘herinneringsoorlog’ kan terecht in De macht van het verleden.
Ivo van de Wijdeven 