Donald Trump aast op het Panamakanaal: de poort tussen de Atlantische en de Stille Oceaan. Volgens de Amerikaanse president was het een fout van de Verenigde Staten om het ooit aan Panama te geven. Het gaat Trump om economische macht. Precies om die reden was er begin negentiende eeuw een andere koning-koopman die een kanaal door Midden-Amerika wilde. Dat was niemand minder dan onze eigen koning Willem I!

Toen het eeuwenoude idee van In die tijd deed ook het eeuwenoude idee van een waterweg door Midden-Amerika weer opgeld deed, was ‘kanalenkoning’ Willem I meteen dolenthousiast. Scheepvaart door een Nicaraguakanaal zou van ‘vrijhaven’ Curaçao de spil in de wereldhandel maken. Bovendien hadden zijn ingenieurs met het graven van bijna 500 kilometer aan kanalen door Nederland veel waterbouwkundige kennis opgebouwd. Een megaproject in Nicaragua was de ideale volgende uitdaging. Volgens de koning zou het geen enkel probleem zijn om particuliere investeerders te vinden voor deze financiële buitenkans.

Lees bij Historisch Nieuwsblad hoe en waarom Willems ambities in Nicaragua nooit van de grond kwamen. Uiteindelijk werd het kanaal dwars door Panama gegraven, want het idee was simpelweg onweerstaanbaar voor imperialisten. Trump is slechts de volgende in een lange rij…

De nieuwe chatbot van het Chinese AI-bedrijf DeepSeek heeft grote ophef veroorzaak in de techwereld (en daardoor ook op de aandelenbeurzen). De Amerikanen dachten een comfortabele voorsprong te hebben, maar die lijkt nu in rook opgegaan. DeepSeek is er naar eigen zeggen voor een fractie van de prijs in geslaagd een chatbot te creëren die vergelijkbaar is met westerse – lees: Amerikaanse – alternatieven.

Amerikaanse media spreken over een ‘Spoetnik-moment’, omdat de lancering van de eerste satelliet door de Sovjet-Unie in 1957 een soortgelijke schokgolf teweegbracht. Het begin van de ‘space age’ was een propaganda-overwinning die wereldwijd indruk maakte. Amerikaanse media en politici schreeuwden toen moord en brand over een ‘missile gap’, een achterstand op het gebied van (kern)raketten.

Bij VPRO OVT vertelde ik meer over het oorspronkelijke Spoetnik-moment en wat de gevolgen daarvan waren.

De geschiedenis herhaalt zich niet, maar rijmt vaak wel. Het is een uitspraak van schrijver Mark Twain, die de afgelopen jaren steeds vaker wordt bewaarheid. Zweden nam afgelopen weekend een schip in beslag dat mogelijk met opzet een onderzeese glasvezelkabel heeft beschadigd. Het vermoeden is dat het onderdeel uitmaakt van de Russische schaduwvloot, die amok maakt in de Oostzee.

Tijdens de Koude Oorlog liep een Sovjet-onderzeeër onder verdachte omstandigheden aan de grond in nabijheid van de Zweedse marinebasis Karlskrona. Dat werd een diplomatieke rel, waarbij de spanning flink opliep. Wie wil weten wat er in 1981 precies gebeurde, kan terecht bij Historisch Nieuwsblad. Wie er om wil lachen, kan de Zweedse serie Whiskey on the Rocks kijken.

Het verhaal over de vastgelopen Russische onderzeeër van de Whiskey-klasse is er slechts een van een hele reeks waarmee het nieuwe jaar voor mij is begonnen. Naast een artikel over het bijleggen van de ruzie tussen Polen en Oekraïne over de massamoorden in Wolynië tijdens de Tweede Wereldoorlog, verscheen er in Geschiedenis Magazine een interview met Richard Evans over zijn nieuwe boek Hitlers Mensen.

En er waren tijdens de Koude Oorlog natuurlijk nog meer communistische avonturen. Bijvoorbeeld in Afrika, waar een reeks landen werd geregeerd door regimes die het marxistisch-leninisme omarmden. Waarom ze dat deden? Dat is ook te lezen in Historisch Nieuwsblad. Spoiler alert: de Koude Oorlog was vooral voor Afrikaanse machthebbers lucratief. Daar rijmt de geschiedenis alweer…

‘Een kerstgroet aan onze soldaat, die de grens bewaakt aan de Oder en de Neisse.’ Op deze kerstkaart uit 1948 drinkt een eenzame grenswacht op zijn post een glaasje bij een minimalistisch kerstboompje. Een stukje Poolse propaganda dat vooral viert dat Stalin, Roosevelt en Churchill op de Conferentie van Jalta in 1945 de grenzen van de Volksrepubliek Polen hertekenden en de kersverse communistische staat een groot stuk Duits grondgebied toebedeelden.

Over het jammerlijke feit dat de Polen tegelijkertijd ook grondgebied moesten afstaan aan Stalins Sovjet-Unie hielden ze wijselijk hun mond. Polen schoof als een land op wieltjes op naar het westen, maar zat stevig in het Oostblok. Hoe dan ook, in Jalta kreeg Polen zijn huidige grenzen. Maar wie goed kijkt, kan de oude Poolse grenzen nog steeds goed zien. Volgend jaar ga ik voor mijn nieuwe boek Fantoomgrenzen op onderzoek uit.

2025 belooft daarmee een bijzonder jaar te worden! Volg me hier op mijn reizen door Polen en de rest van Europa. En natuurlijk: de beste wensen voor het nieuwe jaar!

Op de valreep van 2024 twee artikelen in Historisch Nieuwsblad over het wonderjaar 1989, het hoopvolle begin van een tijdperk zonder grenzen. Een welhaast grenzeloos optimisme overspoelde Europa, maar tijden veranderen… Hekwerken en grenscontroles maken een comeback.

In de zomer van 1989 begon het IJzeren Gordijn in Hongarije te rafelen dankzij een klein gebaar tijdens de Koude Oorlog: een picknick in een weide aan de Hongaars-Oostenrijkse grens om een verenigd Europa te promoten. Deze symbolische gebeurtenis leidde in de zomer van 1989 tot de eerste grote exodus uit Oost-Duitsland.

De huidige Hongaarse regering maakt er goede sier mee, maar de ironie wil dat juist Viktor Orbán de afgelopen jaren voorop liep bij het bouwen van nieuwe hekwerken om vluchtelingen tegen te houden. Het ideaal van de Pan-Europese picknick is in Hongarije ver buiten beeld geraakt.

35 jaar geleden kwamen communistische regimes in Europa een voor een ten val. Alleen in Roemenië ging dat gepaard met geweld. Dictator Nicolae Ceausescu hield vol tot het bittere einde. Alles moest wijken voor zijn grootheidswaanzin. Daardoor hadden de Roemenen in december 1989 simpelweg niets meer te verliezen en namen ze wraak op de gehate Conducator.

Nu morren de Roemenen ook en kruisen velen van van hen tijdens de presidentsverkiezingen in het hokje achter de naam Calin Georgescu aan. Deze rechtse populist is een pro-Russische anti-NAVO-politicus en een bewonderaar van de vooroorlogse antisemitische fascistenleider Corneliu Zelea Codreanu en dictator Ion Antonescu. Georgescu gebruikt de macht van het verleden en daar komt vaak weinig goeds van…

De Maand van de Geschiedenis zit er weer op! Voor mij zat er nog een staartje aan met lezingen op diverse locaties in Nederland, maar nu wordt het ook voor deze historicus weer wat rustiger in de agenda.

Eventjes dan. Want zonder al te veel te verklappen, kan ik wel alvast aankondigen dat er weer mooie nieuwe projecten aankomen. En er staan nog steeds mooie evenementen in mijn agenda. Ook benieuwd naar mijn verhaal? Neem dan contact op!

Een van de leuke dingen van de Maand van de Geschiedenis is OVT Live: opnames op locatie met publiek. Ik trok in oktober 2024 naar een voormalig klooster in Simpelveld om te vertellen over een droevig onderwerp: de massamoorden in Wolynië. Daarbij kwamen in de periode 1943-1947 tienduizenden mensen om het leven, vooral Polen die het slachtoffer werden van etnische zuiveringen door het Oekraïense Opstandelingenleger (OePA).

De gebeurtenissen in en rond Wolynië – nu onderdeel van Oekraïne – waren sinds 2010 door de toenmalige regeringspartij PiS opgeklopt tot een historisch trauma waar de Polen en Oekraïners niet uit kwamen. Poolse politici dreigden zelfs een Oekraïens EU-lidmaatschap te blokkeren. De Oekraïeners waren op hun beurt van mening dat de Polen hun eigen zwarte bladzijdes in de geschiedenisboeken verdoezelen door de OePA te beschuldigen van genocide.

Met zijn grootschalige invasie van Oekraïne heeft Vladimir Poetin de Polen en Oekraïners toch in elkaars armen gedreven. Op 15 januari 2025 beloofden president Volodymyr Zelensky en de Poolse premier Donald Tusk elkaar plechtig een ‘constructieve historische dialoog’ te zullen voeren. Volgens Zelensky zal ook het gezamenlijke onderzoek naar massagraven in Wolynië op korte termijn beginnen.

Voor Historisch Nieuwsblad schreef ik over het wat, hoe en waarom van het nieuwe akkoord. De ruzie lijkt definitief bijgelegd, al toont de recente geschiedenis aan dat er altijd weer een andere politieke wind kan gaan waaien. En sommige politici – zeker in Polen – gebruiken liever de macht van het verleden…

Als startschot van de Maand van de Geschiedenis schreef ik voor Historisch Nieuwsblad een artikel over de twee valsevlagoperaties waarmee de Tweede Wereldoorlog begon. El Alamein, Stalingrad en Hiroshima zijn plaatsnamen die onlosmakelijk vorbonden zijn aan de oorlog, maar dat zou eigenlijk ook voor Mukden en Gleiwitz moeten gelden.

Daar vielen Japanse en Duitse spionnen in 1931 en 1939 eigen objecten aan terwijl ze zich voordeden als de vijand. Dat alles om hun leiders een excuus te geven om keihard ‘terug te slaan’. Het waren de startschoten van de Tweede Wereldoorlog. En het waren sterke staaltjes list en bedrog die perfect passen bij het thema ‘Echt nep’ van de Maand van de Geschiedenis.

De afbeelding en onderstaand fragment komen uit de Oost-Duitse film Der Fall Gleiwitz uit 1961, die werd opgenomen op de plaats delict: de radiozender in het sinds 1945 Poolse dorp Gliwice.

De vakantie en de sportzomer zijn weer voorbij. Tijd om een blik in de toekomst te werpen! Want er komen weer mooie dingen aan. Het is nog net wat te vroeg om al meer te zeggen over een tweetal grote projecten, maar er komt ook een reeks publicaties over mooie onderwerpen aan.

Van Stalins strategie in Azië tot de treurige geschiedenis van de zeppelin en van een nieuwe blik op Klemens von Metternich tot het mysterie van de Oera Linda. En natuurlijk ook een stuk over de ‘valse starts’ van de Tweede Wereldoorlog dat naadloos aansluit op het thema ‘Echt nep’ van de Maand van de Geschiedenis.

Mede dankzij die maand komt er ook weer een lange reeks lezingen aan. Ook een plekje in de agenda veroveren? Neem dan contact op!

Dit is de officiële poster voor de Olympische Spelen van 1900 in Parijs. En dat is om meerdere redenen bijzonder. Jean de Paleologu tekende een vrouwelijke schermer, maar in werkelijkheid deden er helemaal geen vrouwen mee aan de schermcompetitie (en ook in andere competities moest je ze met een vergrootglas zoeken). Opmerkelijker is dat er op deze poster één sport is te zien en dat iedere referentie aan de Olympische Spelen ontbreekt. Alleen de Wereldtentoonstelling wordt bij naam genoemd.

De sportwedstrijden waren in 1900 slechts randprogrammering van de Wereldtentoonstelling. Er was dan ook geen Olympische openingsceremonie, er werden geen medailles uitgedeeld en de Olympische ringen ontbraken, zelfs op folders en kaartjes. Of het nu om publiek, pers of sporters ging, bijna niemand had in de gaten dat er Olympische Spelen aan de gang waren. Geestelijk vader Pierre de Coubertin was diep teleurgesteld. Van de Olympische grandeur en de atletische prestaties die hij voor ogen had, bleef in Parijs helemaal niets over.

Het was tekenend voor het Olympische broddelwerk in de beginjaren. De Fransen mogen nu wel trots zijn dat de Olympische Spelen voor de derde keer in Parijs plaatsvinden, maar de eerste edities waren zo’n grote puinhoop dat het voortbestaan aan een zijden draadje hing. In OVT keerden we terug naar die tijd:

En met de culturele kant van dit verhaal maakte ik mijn debuut bij NPO Klassiek:

Wie liever leest dan luistert, kan terecht bij Historisch Nieuwsblad voor nog méér smeuïge Olympische anekdotes.