Sinds de onafhankelijkheid in 1991 speelt de Holodomor – letterlijk ‘dood veroorzaken door honger’ – een hoofdrol in de Oekraïense nationale geschiedenis. Begin jaren ’30 achtte Jozef Stalin alles geoorloofd om het tegendraadse Oekraïne voor eens en voor altijd om te vormen tot voorbeeldige Sovjetrepubliek. Inclusief een door mensenhanden veroorzaakte hongersnood. In de graanschuur van de Sovjet-Unie stierven volgens de beste berekeningen zo’n vier miljoen mensen van de honger.

In 2003 bestempelde het Oekraïense parlement de Holodomor officieel tot genocide. De Europese Unie en 33 VN-lidstaten, waaronder Nederland, erkennen dat. Toch discussiëren historici en juristen nog steeds over de vraag of er sprake was van genocide. Rusland volgt het liefst de officiële Sovjetlezing, waarin er in 1932 en 1933 geen sprake van hongersnood, maar wel van Sovjet-brede tekorten als gevolg van mislukte oogsten door moeizame modernisering, sabotage door koelakken en slechte weersomstandigheden.

De Sovjetlezing is hardnekkig, maar archiefmateriaal maakt duidelijk dat de Holodomor wel degelijk had plaatsgevonden en was veroorzaakt door bewuste onttrekking van de landbouwopbrengst aan de plattelandsbevolking. De regio Noord-Kaukasus, het Wolgabekken en Kazachstan waren ook getroffen door hongersnood, maar Oekraïne was specifiek op de korrel genomen met een combinatie van maatregelen. Lees in Historisch Nieuwsblad hoe het zat.

Waar Rusland de Holodomor onder het tapijt wil vegen, benadrukt Oekraïne juist het leed van de Oekraïners. Het verleden is ook een slagveld in Poetins oorlog. Wie meer wil weten over deze ‘herinneringsoorlog’ kan terecht in De macht van het verleden.

Het einde van 2025 komt langzaam maar zeker in zicht. Het was een jaar waarin ik kris kras door Europa ben gereisd op zoek naar fantoomgrenzen. Van Noord-Ierland tot Oost-Duitsland en van alles er tussen in. De eerste hoofdstukken van het boek Fantoomgrenzen zijn inmiddels geschreven. Nog even geduld: in 2026 komt het in de winkel te liggen. Fijne feestdagen!

Het is hier momenteel erg stil, want het werk aan Fantoomgrenzen is in volle gang. Na reizen door Nederland, Duitsland, Polen en Spanje in de afgelopen weken is het nu de winter is aangebroken tijd om alle indrukken en inzichten te verwerken in een mooi verhaal.

Maar zo aan het einde van 2025 vielen er achter elkaar twee mooie verrassingen in de brievenbus: twee coverstory’s van mijn hand! Voor Geschiedenis Magazine onderzocht ik het geopolitieke belang van de Slag bij Trafalgar. Admiraal Horatio Nelson voorkwam in 1805 eigenhandig Napoleons invasie van Engeland. Of toch niet?

In Historisch Nieuwsblad staat alles over de verschrikkelijke vier jaren waarin Pol Pot en zijn Rode Khmer heersten over Cambodja (en hoe het daarna verder ging). En een zeer lezenswaardig interview met Frans-Paul van der Putten over China en het belang van geschiedenis voor Xi Jinping.

En dan duik ik nu weer in de wondere wereld van de Europese grenzen!

Het thema van de Maand van de Geschiedenis is dit jaar ‘Natuurlijk’ en natuurlijk heb ik daar ook iets mee gedaan. Want wie de fantoomgrenzen in Europa onderzoekt, kan niet om de geologie heen. De natuur stelt ook grenzen voor mensen.

Maar omdat ik ook weer niet teveel wil weggeven voor Fantoomgrenzen volgend jaar in de winkel ligt, dook ik voor Geschiedenis Magazine in de onverkwikkelijke geschiedenis van de Black Belt in het zuiden van de Verenigde Staten. Dat is een lap buitengewoon vruchtbare grond, die altijd blauw oplicht in een zee van rood tijdens verkiezingsuitslagen.

Waarom is dat? Er is een helaas een duidelijk verband tussen slavernijverleden en stemgedrag. Lees er alles over in het nieuwe nummer van Geschiedenis Magazine. Het was voor mij een mooie vingeroefening!

Een overwinningsparade naar Russisch model op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing. In 2025 viert China dat het Keizerrijk Japan zich 80 jaar geleden overgaf. Het is de tweede keer dat de Communistische Partij dat op deze manier viert. De eerste keer was de 70e verjaardag van de overwinning in 2015.

De onderliggende boodschap is in de tussenliggende tien jaar niet veranderd. Niets mag de wederopstanding van China in de weg staan en de Chinezen laten zich niet (meer) intimideren. Sterker nog, China zet zichzelf in de etalage als alternatief voor de Westerse wereldorde.

Maar de parade is meer dan alleen machtsvertoon. Misschien nog wel belangrijker is het Chinese zelfbeeld dat Xi Jinping wil aankweken. Aan de hand van het verleden moeten de Chinezen zich ook in het heden overwinnaars voelen.

In De macht van het verleden doe ik uit de doeken hoe dat precies werkt. Voor een voorproefje in het teken van de overwinning in de Tweede Wereldoorlog kun je terecht bij Geschiedenis Magazine.

Trump en Poetin ontmoeten elkaar in de Amerikaanse staat Alaska. Maar waarom daar? Het is natuurlijk ‘om de hoek’ vanuit Rusland, alleen de Beringstraat ligt tussen de twee landen. Maar het is misschien ook wel het meest afgelegen stukje Amerika. Trump is er in ieder geval van overtuigd dat de locatie populair zal zijn bij Poetin. En daar zou hij wel eens gelijk in kunnen hebben.

Alaska was namelijk lange tijd Russisch. De Russisch-Amerikaanse Compagnie opereerde daar in de achttiende en negentiende eeuw volgens hetzelfde model als haar Britse en Nederlandse evenknieën. Russische handelaren verdienden kapitalen aan het ‘zachte goud’, de bonthandel. Lees bij Historisch Nieuwsblad alles over Russisch-Amerika.

In 1867 verkocht tsaar Alexander II de kolonie voor 7,2 miljoen dollar aan de Verenigde Staten. Maar Russische media juichten in de aanloop naar de ontmoeting dat Alaska nog 700 Russische toponiemen kent. En waar anders kun je logge Amerikaanse pick-ups naast pittoreske orthodoxe kerkjes fotograferen? Poetin voelt zich vast thuis op voormalig Russisch grondgebied.

In juni 2025 voerden de Israëlische luchtmacht en ’s lands geheime dienst Mossad ‘operatie Rijzende Leeuw’ uit. Met honderden aanvallen werd een poging gedaan het nucleaire programma van Iran te ontmantelen. De Amerikaanse luchtmacht deed ook een dikke duit in het zakje door met zogenaamde ‘bunker busters’ de ondergrondse uraniumverrijkingsinstallatie van Fordo te bombarderen, het kroonjuweel van het Iraanse nucleaire programma.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu beweegt letterlijk en figuurlijk hemel en aarde om ervoor te zorgen dat zijn land de enige kernmacht in het Midden-Oosten blijft. Want Israël runt zelf sinds 1958 in het diepste geheim een nucleair programma en heeft inmiddels een aanzienlijk kernwapenarsenaal opgebouwd. Lees bij Historisch Nieuwsblad hoe Israël dat voor elkaar kreeg. Met dank aan Franse hulp en Amerikaans wegkijken.

Deze historicus acht de kans klein. Bij EenVandaag mocht ik uitleggen waarom de Amerikaanse president Trump waarschijnlijk (weer) naast de Nobelprijs voor de Vrede zal grijpen. Vergeleken met de andere Nobelprijzen is die prijs namelijk een vreemde eend in de bijt.

Als je kijkt aan wie hij in het verleden is uitgereikt, dan valt op dat hij eigenlijk altijd de tijdsgeest van dat moment weerspiegelt. Wie de prijs ontvangt is dus afhankelijk van wat er op dat moment in de wereld speelt.

Het is overigens ook de Nobelprijs die traditioneel het meeste gedoe oplevert. Zo zijn er vraagtekens te zetten bij de uitreiking aan de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger in 1973 of aan de Ethiopische premier Abiy Ahmed in 2019.

Adolf Hitler greep er in 1939 gelukkig naast. Maar het Nobelprijscomité heeft nog altijd spijt dat ze er ondanks vijf nominaties nooit een hebben uitgereikt aan Mahatma Gandhi.

Wie meer wil weten over de zwarte geschiedenis van de Nobelprijs (of de familie Nobel in het algemeen kan terecht bij OVT.

Het congres van GroenLinks-PvdA had een fusie-feestje moeten worden, maar werd overschaduwd door discussie over een volledig wapenembargo op Israël. Ook Spanje riep deze week op tot een Europees wapenembargo op Israël. Maar wat is de effectiviteit van een wapenembargo en hoe zijn ze in het verleden ingezet?

Voor OVT ben ik in de geschiedenis gedoken op zoek naar de antwoorden op deze vragen. Daarvoor reizen we onder meer naar Zuid-Afrika, Irak en het uiteengespatte Joegoslavië. Het resultaat is een mooi vervolg op een eerder item over diplomatieke rode lijnen. Kijk of luister naar het antwoord op de vraag: werken wapenembargo’s?

Aan de vooravond van de NAVO-top in Den Haag stond ik met Geert Jan Hahn, Floris Akkerman en Joost Bosman op het Nieuwspoort-podium voor een live-opname met publiek van BNR’s onvolprezen Oost-Europa-podcast Perestrojkast. Luister ‘m in je favoriete podcast app of hier: